> De aanleiding voor het ArbeidsTrainingsCentrum (ATC)
De Mulock Houwer is een cluster IV school voor jongeren met gedrags- en psychiatrische problemen. De VSO afdeling van de school startte in 1998. Frank Vissers was groepsleerkracht. Hij gaf les aan leerlingen van 13 tot 15 jaar. “Ik gaf allerlei theorie lessen en ook de gymlessen. Het klassikale onderwijs werkte niet voor deze groep, dus liet ik de jongens stagelopen…. Stage is mijn ding. Ik heb een groot netwerk en spreek de taal van het bedrijfsleven.” Na een paar jaar was de rol van stagebegeleider niet meer te combineren met die van groepsleerkracht. “Ik moest de jongens continu bezoeken. Tijdens de lessen was ik bereikbaar via zo’n grote mobiele telefoon. Vaak konden de jongeren hun stage niet volhouden. Er was meer begeleiding nodig. De afgelopen jaren hebben we de begeleiding verder uitgebouwd om de kansen op kwalificatie en duurzaam werk voor deze doelgroep te verbeteren.”
> Kwalificering door samenwerking met het ROC
Vroeger gingen de leerlingen na het VSO drempelloos naar het ROC. Daar vielen de meesten na korte tijd uit. Het ROC wil deze jongeren liever niet binnen hebben. Als groep geven ze veel problemen. ROC ASA, ROC Midden Nederland, de Gemeente en Mulock Houwer hebben dit probleem gezamenlijk opgepakt. “De leerlingen blijven ingeschreven op het VSO en starten via het ATC een ROC traject met individuele begeleiding op maat. Zodra ze een leerwerkplek hebben gaan er, naast stagedocenten van het ATC, vaste docenten van het ROC naar deze jongeren toe voor de theorielessen. Dit gebeurt op de werkplek. Het ATC gebruikt de boeken en aftekenlijsten van het ROC. Pas als ze examen doen, schrijven we de leerlingen in bij het ROC. Het ROC kwalificeert en verstrekt het diploma.”
De ROC leerkracht doet zijn onderwijstaak en bemoeit zich niet met zorg en gedrag. De stagedocenten van het ATC regelen de leerwerkplek, de praktische zaken en coachen de jongeren op werknemers vaardigheden. “Met deze aanpak trekken we deze jongeren over de lastige leeftijd van 16 – 18 jaar en is hun kans op kwalificatie veel groter geworden.”
> Regionale experts in begeleiding bij werkend leren
Het ATC verzorgt de stagebegeleiding van alle Mulock Houwer locaties. Jongeren vanaf veertien jaar gaan 1 tot 3 dagen per week stagelopen. Het zijn korte stages van een paar maanden. De leerlingen doen werkervaring op en maken kennis met de beroepsrichting. Zodra de jongeren 4 of 5 dagen in de week stagelopen, wordt er een ROC opleiding aan gekoppeld.
De mogelijkheden van de jongeren zijn het uitgangspunt: als het kan gaan ze direct naar een ROC opleiding. "We willen geen onnodige bescherming. Buiten kunnen ze veel meer leren dan hier op het ATC.” De interne stage op de fysieke locaties van het ATC is er voor jongeren die niet goed presteren tijdens de externe korte stages, die later uitvallen uit de opleidingen van PrO en VSO of die hebben vast gezeten.
> Werkwijze intern programma ATC
Het arbeidstrainingscentrum biedt een intensief trainingsprogramma. Er wordt gewerkt aan individueel gedrag, gericht op algemene werknemersvaardigheden, de ontwikkeling van beroepsinteresse en het zelfsturend vermogen. Het is bedoeld voor jongeren die weinig tot geen motivatie hebben en die nog zeer veel coaching nodig hebben op gedrag. Het gaat dan bijvoorbeeld om: op tijd komen, opdrachten aannemen van een baas, concentratie voor je taak en je werkkleding dragen. “We zijn een soort opvoeders: goed contact maken, positief en eerlijk zijn, investeren in de relatie, tijd maken om koffie te drinken en een luisterend oor bieden.” De vertrouwensbasis is een voorwaarde om te kunnen leren. “Duidelijke regels zijn bij ons heel belangrijk. Meer dan twee keer te laat komen betekent terug naar huis en een melding naar de leerplicht- of reïntegratieambenaar.” De interne begeleide stage periode duurt ongeveer drie maanden. Zodra de jongeren goed genoeg presteren, gaan ze door naar een externe begeleide stage bij een bedrijf in de regio.
> Type werkzaamheden van het ATC
Het ATC heeft drie fysieke werklocaties. Daar is plaats voor maximaal 24 jongeren tegelijkertijd. Twee locaties zijn van het ATC, op de derde bedrijfslocatie huurt het ATC een baas en werkmeester.
De werkzaamheden zijn niet direct afgeleid van de beroepsrichtingen ROC. Het ATC heeft werk op het gebied van hout, metaal, productiewerk, inpakwerk, en mailings rondbrengen. Ook gaan jongeren op buitenklussen met de bus. Er is subsidie aangevraagd om met catering te starten binnen een groot bedrijf.
In de toekomst zou Frank graag tijdens werktijd een verplicht sport element inbouwen. Sport is een goed middel om concentratie en zelfvertrouwen van deze groep te vergroten. Ook kan sport een goed middel zijn om jongeren beter in een groep te laten functioneren. Frank:,,Onder mijn personeelsleden zijn duik- en kliminstructeurs. Ik zou ook deze kwaliteiten graag inzetten, voor buiten programma’s en bijvoorbeeld voor survival. Het zou mooi zijn om een paar keer per jaar zo’n groepsactiviteit aan te bieden.”
> Werken aan individuele leerdoelen
Het ATC werkt met het assessmentprogramma ‘Heft in eigen handen’. Zo komen de jongeren op een plek die aansluit bij hun interesses en competenties. De jongeren werken aan individuele concrete doelen. Stagedocenten leggen in een registratiesysteem vast waar de jongere aan heeft gewerkt. Wat ging goed, wat kan verbeteren. “Deze rapportages bespreken we wekelijks. Het is mooi dat de jongere zelf ziet wat zijn leerdoelen zijn: ,,Nou je het zegt, als ik het zo zie, ik ben vier keer te laat geweest. Ik ben niet goed in op tijd komen”…. ” Dan is er een aangrijpingspunt om te veranderen: ,,Jij wil graag werken, een bedrijf ontslaat je als je zo vaak te laat komt.... We bespreken bijvoorbeeld wat je kunt doen als je toch een keer te laat komt bij het bedrijf en hoe je zelf kunt zorgen dat je op tijd bent. De jongeren werken hier aan hun opdrachten. Want thuis of na werktijd zijn ze daarvoor niet meer te motiveren."
> Minder geld in gebouwen, meer geld voor praktijkbegeleiding
Het verschil met de filosofie van de moderne SW lijkt niet groot. “Het grote verschil in de praktijk is dat je de leerling echt centraal moet stellen. Ik wil zo weinig mogelijk panden huren. Dan ben je inflexibel en kun je minder maatwerk leveren aan de leerlingen." Ook een traditioneel schoolgebouw is ongeschikt voor de opleiding van deze doelgroep. In de setting van een bedrijventerrein blijken deze jongeren op te bloeien en willen ze weer leren. “Het zou mooi zijn als we met het geld dat normaal wordt geïnvesteerd in schoolgebouwen, bij echte bedrijven leerwerk faciliteiten kunnen huren.”
> Kwantitatieve resultaten
In 2007 startte het ATC met begeleiding aan 36 jongeren. In april 2009 is dit aantal gegroeid naar 169. Van de 40 jongeren die in 2007-2008 een ROC opleiding volgden, hebben er 35 een AKA diploma gehaald. 39 Jongeren volgen nu nog een ROC-traject. Van hen zullen de meesten in juni 2009 hun diploma halen. Tot nu toe kregen 15 jongeren na hun opleiding een arbeidscontract. Een groot deel van de gediplomeerde jongeren gaat verder met een vervolgopleiding via het ROC. Tussen het ATC en de ROC's zijn recent ook voor deze groep leerlingen samenwerkingsafspraken gemaakt.
> Wat werkt?
Wat maakt een medewerker van het ATC succesvol? Frank: ,,Heeft betrokkene zakelijk instinct; kan hij zich makkelijk representeren; heeft hij registratie- en rapportagevaardigheden; hoe is de communicatie met de jongeren en de werkgever; is het een flexibele persoonlijkheid die tegen een stootje kan?”
Voor de stagedocenten en de jobcoaches is de opleiding tot jobcoach verplicht. "Een coachende benadering werkt vaak beter dan doceren. Je kunt ze niet goed genoeg scholen in coaching. Daarnaast is het belangrijk om als begeleider heel dicht bij jezelf te blijven. Deze jongens voelen en ruiken of je echt bent. Als je een rol speelt of je anders voordoet dan je bent, dan kun je ze niets leren.”
Een goede coach creëert momenten waarop je de jongere kan bereiken en gebruikt die momenten effectief." Je moet ze serieus nemen, ze als collega benaderen. Bijvoorbeeld: Er zitten twee mensen van het bedrijf bij een stagegesprek. De jongen komt erbij en krijgt als enige geen koffie. Dat klopt niet. Voor iedereen wordt koffie gehaald, dat is de mores in het bedrijf en dat geldt dan ook voor de jongere. Na het stagegesprek praat je nog even alleen met de jongere, vraag hoe hij het vond, je steunt hem en geeft een compliment.”
“Een grote groep onder deze jongeren kun je beter niet verleiden met een uitkering. Ze praten met elkaar en denken als ik een wajong heb zit ik gebeiteld tot mijn 65ste. De jongeren hebben wél de extra voorzieningen nodig die onder de Wajong hangen, maar niet de uikering. Ze moeten druk krijgen, leren dat het meer oplevert als je iets presteert voor een beloning.”
> Financiering uit vele hoeken
Het ATC heeft uit de VSO bekostiging, een structurele financiering van ongeveer 1.000 euro per maand per leerling. Daarnaast is er van 2003 tot 2008 gebruik gemaakt van ESF subsidie, om de inzet van de ROC leerkracht en de extra stagebegeleiding in de opleidingstrajecten te financieren. Voor de financiering van het ATC zelf, is er subsidie van de gemeente van de afdeling Onderwijs en van Sociale Zaken. Daarnaast heeft tot 2010 ook de Provincie middelen beschikbaar gesteld en heeft UWV wajongsubsidiefonds bijgedragen. "Het is bijzonder dat beide Gemeentelijke afdelingen betalen. Daarmee geven we ook financieel invulling aan de integrale aanpak van onderwijs naar werk.”
> ATC heeft brede regionale functie
De voorwaarde voor de Provinciale en Gemeentelijke subsidies was dat het ATC een brede regionale functie kreeg. “Er komen hier jongeren vanuit gemeentelijke re-integratie, vanuit de reclassering, uitvallers van praktijkscholen en natuurlijk leerlingen vanaf Mulock Houwer.”
“UWV Almere denkt goed mee. Het ATC neemt ook deel aan het netwerkoverleg met de praktijkscholen en UWV. Met de reclassering heb ik contacten. Veel jongeren uit hun doelgroep krijgen nu een indicatie voor VSO cluster IV. Hierdoor komen ze in beeld en krijgen ze een kans om, via het ATC, hun kwalificatietraject op te pakken.”
> Toekomst: de functie van het ATC verder uitbouwen
Het ATC is sinds kort ook een erkende jobcoachorganisatie. Als de jongens hun diploma hebben, is er nog steeds begeleiding nodig om de kans op duurzaam betaald werk zo groot mogelijk te maken. Frank heeft daarvoor een aparte stichting opgericht met de naam ‘ATC Match’. Deze stichting zal jobcoaching bieden aan jongeren die na hun opleidingstraject met een arbeidscontract aan de slag gaan bij een werkgever.
24 april 2009
Marinka Traas
Fotografie door Jan Willem Groen
Pagina afdrukken
